Open Monumentendag - 13 september 2020

Open Monumentendag 

logo Erfgoedwandeling Zonnebeke Herrijst (4 km)

meisjeZin om het verhaal van het herstel van de Zonnebeekse samenleving na de Eerste Wereldoorlog te ontdekken op jouw eigen tempo? Dan ben je hier aan het juiste adres!

De wandeling start aan het Iweinskasteel van Zonnebeke. Wens je wat meer duiding tijdens de wandeling? Aan het onthaal van de dienst voor toerisme (Berten Pilstraat 5A) kun je de pocket ‘Verhalen voor Onderweg – Zonnebeke Herrijst’ verkrijgen. Uitzonderlijk vandaag, voor Open Monumentendag, wordt deze gratis ter beschikking gesteld. Eén brochure per wandelgezelschap. De dienst voor toerisme is open van 9 tot 18 uur.

Vóór de Eerste Wereldoorlog is Zonnebeke een typische landbouwersgemeente met weinig industrie. Het dorp telt ongeveer 4.000 inwoners. Het leven wordt er gekenmerkt door noeste arbeid, de zondagse hoogmis en de kermis als één van de jaarlijkse hoogtepunten. De Eerste Wereldoorlog haalt het dagdagelijkse leven echter grondig dooreen.

wandelrouteOp 20 oktober 1914 worden de inwoners van Zonnebeke geëvacueerd. Britse en Franse soldaten kunnen het Duitse leger niet tegenhouden en Zonnebeke valt in Duitse handen. Tijdens de Slag bij Passendale in 1917 nemen de Britten het dorp tijdelijk, tot april 1918, weer in. Het wordt volledig met de grond gelijk gemaakt.

Wanneer de eerste bewoners in 1919 terugkeren, vinden ze werkelijk niets terug. De streek ziet eruit als een gigantische savanne. Tussen de boomstronken tiert het onkruid welig en overal liggen ondergelopen bomkraters en hoopjes puin. De eerste pioniers beredderen zich met wat voorhanden is. Bunkers, schuilplaatsen en hutten bieden een eerste onderdak. Voor sommigen lijkt heropbouw niet mogelijk, zij trekken voorgoed weg. Anderen, zoals kasteelheer Emmanuel Iweins en pastoor Lammens, vormen dan weer de drijvende kracht achter de wederopbouw.

Ontdek tijdens de wandeling hoe Zonnebeke, met enkele architectonische pareltjes, uit het puin herrijst en hoe de bewoners van hun huis opnieuw een thuis maken.

 

logo Wederopbouwpand Sint-Lucasschool

jongenNa de Eerste Wereldoorlog lag Zonnebeke volledig in puin en de wederopbouw kwam slechts geleidelijk op gang. Het duurde een paar jaar voor het dorp opnieuw een normaal uitzicht had. Benieuwd hoe het socioculturele leven terug op gang kwam en welke rol de Sint-Lucasschool hierbij speelde? Lees en kijk dan zeker verder! Lieven Dejonckheere, voorzitter van de Fanfare van Zonnebeke en gids van dienst, geeft jullie graag een digitale rondleiding. Veel kijkplezier!

Bij het terug op gang komen van het socioculturele leven speelde pastoor Gerard Lammens een cruciale rol. Hij was het ook die in 1920 de muziekmaatschappij Sint-Cecilia oprichtte en die van start ging met de bouw van de patronage (een parochiaal centrum) in mei 1920 en bijna onmiddellijk daarna van de Sint-Lucasschool op dezelfde locatie. De bouw van het patronagegebouw en de Sint-Lucasschool zijn tot op heden van onschatbare waarde  voor de fanfare. De patronage is volledig verdwenen en moest in 2004 plaats maken voor de vrije basisschool De Wijzer, maar de Lucasschool is er nog steeds.

bouw lucasschool

De bouw van de patronage en de Sint-Lucasschool duurde van mei 1920 tot mei 1921. De site lag achter de ouderlijke woning van E.H. Gerard Lammens.
© Zonnebeke Verbeeldt

 

lijn

 

De Patronage (locatie nu: Basisschool De Wijzer)

De patronage was tot halfweg de jaren ’90 heel belangrijk voor het verenigingsleven in Zonnebeke. Lammens bouwde dit  achter de ouderlijke woning (en pastorij) om de jeugd en de katholieke verenigingen een ruimte te bieden voor hun vergaderingen en activiteiten. Het gebouw, dat er nu niet meer staat, was klaar in 1921 en de zaal op de gelijkvloerse verdieping werd een drietal jaar gebruikt als noodkerk en daarna als toneelzaal. Ook de bibliotheek vond een plaatsje in de patronage. Vanaf de oprichting van de Chiro in het begin van de jaren ’60 kregen zij hun plek op de eerste verdieping. Ook de fanfare zou daar in de periode na de Eerste Wereldoorlog gerepeteerd hebben.

patronage

Een foto van het patronagebouw en de Sint-Lucasschool genomen vanop de kerktoren. © Luc Verweirder
 
lijn

 

De Lucasschool

De Lucasschool was een avondschool die werd opgericht door pastoor E.H. Gerard Lammens voor de jongelingen die in de oorlogsjaren in Frankrijk weinig school gelopen hadden. De leerkrachten van de gemeenteschool en pastoor Lammens zelf gaven er vanaf oktober 1922 les in de Nederlandse en Franse taal, rekenen, huishouding, technisch tekenen en houtbewerking. Het gebouw werd opgetrokken door aannemer D'Herck en was een ontwerp van René Cauwe uit Brugge. De plannen zijn geïnspireerd op het vooroorlogse gemeentehuis dat iets dichter naar de kerk toe stond. Er was voorzien in drie klaslokalen en een ruime werkplaats aan weerszijden van een ruime inrijpoort. In de voorgevel zijn emblemen ingewerkt met betrekking tot het verstrekte onderwijs (schilderspalet, hamer, beitel, winkelhaak, drukpers). In het midden bevindt zich de conciërgewoning met in een rondboognis boven de poort een afbeelding van Sint-Lucas.

De ruimte rechts van de conciërgewoning werd in de jaren ‘90 aangepakt door een paar vrijwilligers en kon toen gebruikt worden door verenigingen of voor kleine feesten. Momenteel bevindt zich hier de plaatselijke afdeling beeldende kunst van de kunstacademie van Ieper.

embleem rondboognis

Foto links: In de voorgevel zijn emblemen ingewerkt die linken naar het versterkte onderwijs. Foto rechts: In de rondboognis boven de poort staat het beeld van Sint-Lucas. © Gemeente Zonnebeke
 
lijn

 

Fanfare

Omdat er kort na de Tweede Wereldoorlog echter geen lessen meer werden gegeven in de Sint-Lucasschool, nam de vrije Sint-Jansbibliotheek de benedenverdieping in en verhuisde de fanfare naar de bovenverdieping van het gebouw. In 1951 viel de fanfare echter uiteen en toen ze in 1956 opnieuw werd opgericht, zorgde pastoor Leopold Breyne ervoor dat ze opnieuw konden repeteren op dezelfde locatie.

Het repetitielokaal werd echter een beetje krap. Tijdens de repetities moesten de muzikanten telkens veranderen van plaats naargelang het aantal aanwezigen en de grootte van de instrumenten. Toen de gemeentelijke bibliotheek werd opgericht en eerst werd ondergebracht in de gebouwen waar nu restaurant Koklikoo gevestigd is in het kasteeldomein, sloot de vrije bib haar deuren en kwam de benedenruimte vrij. De fanfare,  die op de bovenverdieping al beperkt was in ruimte, was onmiddellijk vragende partij en de vzw Parochiale Werken beantwoordde hun vraag gunstig.

In het najaar van 1994 werden grondige werken uitgevoerd in het muzieklokaal. De benedenruimte bestond toen nog uit twee lokalen en om deze groter te maken, werden enkele binnenmuren verwijderd. Toen de werken afgerond waren, werd op zondag 10 september 1995 het nieuwe lokaal in aanwezigheid van pastoor Jan Vanhove en toenmalige burgemeester Maurice Bourgeois officieel ingewijd. De vrijgekomen bovenverdieping van de Sint-Lucasschool werd vanaf dan gebruikt als repetitieruimte voor het trommelkorps.

fanfare

De muzikanten repeteren op de bovenverdieping van de Sint Lucasschool voor het herfstconcert in 1984. © Archief Ieper
 
banner