Franse emigranten te Zonnebeke in 1794

Na het uitbreken van de Franse revolutie in 1789 hadden de edelen, voor hun leven vrezend, massaal hun heil gezocht in de aangrenzende landen. Later werden ze gevolgd door duizenden landgenoten, voornamelijk refractaire priesters en monniken die geweigerd hadden de constitutionele eed van trouw aan de Franse Republiek af te leggen.

De kerkbezittingen werden genationaliseerd en de Rooms-katholieke godsdienst werd tot staatsgodsdienst omgevormd. Dit betekent dat de priesters voortaan door het volk zouden verkozen worden en als staatsambtenaren zouden behandeld worden. In die hoedanigheid waren ze verplicht trouw te zweren aan de Franse Republiek.

Een derde van de priesters legde (gedwongen) de eed af en zo werden ze aanhangers van de door Rome veroordeelde staatsgodsdienst. Wie weigerde werd als tegenstander van de nieuwe orde (en dus als staatsgevaarlijk en medestander van de gehate adel) aangezien. Bij decreet van de Nationale Vergadering, in september 1792, werden alle niet-beëdigde priesters in openbare functie uit hun ambt ontzet en op straffe van vervolging verplicht het Franse grondgebied te verlaten. Ook gewone burgers (familie van geestelijken) verlieten hun vaderland uit angst voor de heersende terreur tijdens het schrikbewind van 1792 (zoals de septembermoorden op gevangen edelen en priesters). Ook veel jonge kerels verlieten Frankrijk om zich te onttrekken aan de militaire dienstplicht.

Ook in onze contreien werden in die periode heel wat Franse ‘émigré’s’ gesignaleerd. Ze waren grotendeels afkomstig uit Frans-Vlaanderen en Artois. Op bevel van de kasselrijen, in februari 1794, moesten de émigré’s een schriftelijke verklaring afleggen met opgave van hun personalia, de reden van hun vertrek uit Frankrijk en de naam van de persoon bij wie ze een onderkomen hadden gevonden of te werk gesteld waren.

Zo zijn voor de kasselrij Ieper de inventaris van de émigré’s te Zonnebeke en Passendale bewaard gebleven, daterend van februari 1794. Voor Zonnebeke ziet de lijst er zo uit:

Naam en voornaam Afkomstig van Beroep Verblijvend/werkend bij
Salomez Pierre Steenwerck Werkman Cambier Pierre Joseph
Garbidon Valentin Vleteren Boerenzoon Nuitten Joannes
Delporte Catherine Belle   Venein Jacobus
Lannoye Michel en vrouw Caestre Wagenmaker  
Messiaen Josepha Winnezeele   Verschaeve Joseph
Lagae Carolus Steenvoorde Werkman Carbon Pieter
Catteau François Lincelles Werkman Duponchelle Jean Baptiste
Cabote Joseph Meteren Garentwijnder Wed. Vermeersch François
Boone François Meteren Stoeldraaier Wed. Vermeersch
Becuwe Pieter Meteren Boerenzoon Wed. Bouten Joannes
Becuwe François Meteren Boerenzoon Wed. Bouten Joannes
Boone Philippe Meteren Onderkoster Wed. Vermeersch
Boone Martinus Meteren Timmerman De kinderen van Pieter Deraedt
Steculorum Dominicus Strazeele Wever Viane Baptiste
Lepetit Adrien Ferlingien Werkman Alleman Ignace
Rousseel Placide Hondschoote Religieuze Bouten Jacques
Joye Leonardus Meteren Boerenzoon Wed. Baelen Christiaan
Lemaire Jean Baptiste Meteren Boerenzoon, tafelier Wed. Baelen Christiaan
Cambie Pierre Joseph Fleurbay Werkman Dumont Louis
Remmery Phlilippe Belle Dienstknecht Dewitte Joseph
Becq Pieter Hazebrouck Dienstknecht Volbout
Desprigne Françoise wed. Crispel François Joseph Nieppe (met kinderen Jean Baptiste, Pierre Joseph en Catherine In eigen huisgezin
Colaert François Meteren Boerenzoon, tafelier Wed. Baelen Chris.
De Creus Meteren Boerenzoon, tafelier Wed. Baelen Chris.
Colaert Ivo Meteren Boerenzoon, tafelier Wed. Baelen Chris.
Coutterie Joseph   Boerenzoon, tafelier Wed. Baelen Chris.
Van Uxem Winocus Meteren Boerenzoon Wed. Baelen Chris.
Fromentel Béthune Priester-augustijn Pieters Joseph
Coutterie Jacques Meteren Boerenzoon, tafelier Wed. Baelen Chris.
Ducroly Vinacourt Kanunnik Abdij Zonnebeke
Vanuxem Martinus Meteren Boerenzoon, tafelier Santy Pieter
Vanuxem François Meteren Boerenzoon, tafelier Santy Pieter
Salomez Louis Joseph Neufberquin Dienstknecht Hooghe Joseph
Cambier Jean-François Steenwerck Met kinderen Sabat, Catherine en Christine In eigen huisgezin
Rubrecht Leonardus Meteren Boerenzoon, tafelier Santy Pierre
Beys Jean Baptiste Steenwerck Practicus Masschelein François
Reubrecht Joannes Meteren Tafelier Santy Pieter
Lamoury D.E. St Omer Priester Abdij Zonnebeke
Willever La Pugney Priester-directeur seminarie Amiens Abdij Zonnebeke
Engramer Rimain Crepin Méautte Pastoor te Quenel Abdij Zonnebeke
Beye(n) Dominique Joseph Steenwerck Bakker Abdij Zonnebeke
Denquiene Dominique Eterres (Estaires?) Dienstknecht Dumortier Grysole
Bouden Pieter Joseph Vieux Berquin Werkman Dumortier Grysole
Marecau François Comines Dienstknecht Demey Jacques
Smagghe Winocus Boeschepe Schoenmaker Laruiere Martinus
Salomez Natalie Quadypre Religieuze Bouten Jacques
Debruyne Marie Anne Thérèse Boeschepe Geboren Watou Abdij Zonnebeke
Smagghe Jean Baptiste Boeschepe Werkman Demey Jacobus
Denavarre Antoine François Ferrières (Picardie) Pastoor Aubvillers en Sauvillers Vandermeersch Phil.  
Violette Pierre Louis Coullenelle (Picardie) Priester Vandermeersch Phil.
Delcambre Jean Baptiste Steenwerck Timmerman Abdij Zonnebeke
Delcambre Marie Anne Josephe Steenwerck Dienstbode Abdij Zonnebeke
Gantois Joseph Emmanuel Strazeele Priester Desmet Jean Bap.
Pottier Joannes Boeschepe Dienstknecht Desmet Jean Bap.
Bertelot François Meteren Dienstknecht Wed. Devacht Philippe
Huyghe Constantinus   Tafelier ongehuwd Wed. Devacht Philippe